Շրիլանկացին հնդիկ չի

Ծով, դեղին ավազ ու պալմա. այն ամենը ինչ անհրաժեշտ է լիարժեք լիցքաթավելու ու հանգստանալու համար: Հենց այս հանգիստով էր, որ նախընտրեցինք դիմավորել 2012 թվականը:

Նախքան Շրի Լանկա հասնելներս, արդեն բավականին տեղեկացված էինք. Լուսինեն ու Ոսկանը ոգևորել էին ոչ միայն աննկարագրելի ու հիանալի բնությամբ, այլև զգուշացրել կենցաղային բոլոր անհարմարությունների մասին, որոնք օտար են մեզ: Շրի Լանկա ոտք դնելու օրվանից սկսած էլ 15 օր շարունակ հիշեցնում էին, որ շրիլանկացին հնդիկ չի, ինչպես ասենք` վրացին էլ հայ չի:

Միանշանակ է, որ եթե հետաքրքրված չես ցեյլոնի հայրենիքի յուրահատկություններով, ոտք չես դնի մի երկիր, որտեղ կոյուղին անցնում է մայթով, մի երկիր, որը քաղաքակրթության նորմերից հեռու է այնքան, որքան մարդկային ջերմ հարաբերություններին  մոտ է Եվրոպան: Փոխարենը Շրի Լանկան արևոտ ու կանաչ մի դրախտավայր է: Բնության անառիկությունն ու մարդկանց` բնությանն այդքան մոտ լինելն է, որ գրավում է, պահում ու հիացնում: Սա այն վայրերից է, որտեղ մարդիկ ժպտում են ոչ թե նրա համար, որ դա էթիկայի նորմերից է բխում, այլ նրա համար, որովհետև իսկապես ուրախ են քեզ տեսնել իրենց երկրում: Սա այն վայրերից է, որտեղ խաղաղությունը միայն օդում չէ, այլև մարդկանց սրտերում, որոնք ունակ են ապրել կողք-կողքի ու համերաշխ` անկախ մաշկի գույնից, ազգային ու կրոնական պատկանելիությունից:

Ցավում եմ, որ հենց Շրի Լանկայում լինելուս ժամանակ գրառումներ չեմ արել, բայց որքան էլ ժամանակն անցնի` վառ գույներով կշարունակեմ տեսնել ոչ միայն դեղին ավազն ու Հնդկական օվկիանոսը, այլև սև-սև մաշկ ունեցող շրիլանկացիներին, տուկ-տուկ տաքսիներին, ազգային տարազով կանանց` նստած հեծանվի կամ մոտոցիկլի ղեկին, դեղին կոկոսին ու կարմիր բանանին, ամենաքաղցր անանասին, մանգոյին ու թթու «պեյշն ֆռութ»-ին, ու ոչ մի դեպքում քիթս չի մոռանա ձկների շուկայի, մեծ սալիկերով ու փոքր անցքերով փակված կոյուղու ու վառած դարչնի  հոտը:

Արժեք` առանց շրջանակ

Զգացմունքների ու ապրումների մի հարուստ ներկապնակ են մատուցում դերասան-ռեժիսորներ Յուրի Կոստանյանն ու Նարինե Գրիգորյանը «Շրջանակից դուրս» ներկայացմամբ: Այս երկու տաղանդաշատ անձնավորությունները կարողանում են դուրս գալ բեմադրության շրջանակներից և փոխանցել սեր ու ատելություն, նվիրվածություն ու դավաճանություն, իշխանություն ու ստրկություն, փառք ու լքվածություն, մանկություն ու ծերություն:

Իմպրովիզացիայի ժանրում բեմադրված այս ներկայացումն ամեն անգամ նորանում է` թե' սյուժեի և թե' ապրումների առումով: Այն զգացմունքների հեղեղ է, որը գույնզգույն աշխարհներ է տեղափոխում, զգուշությամբ ներթափանցում է ներսդ, կատարսիսի հասցնում, ու դեռ երկար ժամանակ պահում զգացմունքների ազդեցության տակ:

Մարդկային պարզ հարաբերությունների միջոցով դերասանները կարողանում են հասնել մարդկային հարաբերությունների խորքերը ու հենց այդ խորքերից խոսել հանդիսատեսի հետ, կարողանում են ներկայացնել գեղեցիկն ու արատավորը` առանց գնահատականներ տալու, օգնում, որ դու էլ յուրաքանչյուր իրավիճակ դիտես ու դատես` ինչպես ընդունված շրջանակններում, այնպես էլ դրանցից դուրս:

Մի խոսքով` «Շրջանակից դուրս» ներկայացումն արվեստի այն գործերից է, որոնց հետ առնչվելուց լուսավորվում ես, մաքրվում, և հենց դրանով էլ պայմանավորում ներկայացման բարձր արժեքը:

Կորած-մոլորվածը

Թե Թուրքիայի ո՞ր ծովափից, ի՞նչ ճամփով ու ո՞ր հայկական գյուղում էր կորել ամերիկացի-ադրբեջանցի շպիոնը, այդպես էլ չիմացանք, բայց ֆիլմի ընթացքում մի լավ ծիծաղեցինք:

«Կորած-մոլորվածը Հայաստանում» կամ «Lost & Found in Armenia» ֆիլմը զվարճալի իրավիճակներով հիանալի կերպով նկարագրում է մերօրյա հոգսերը, իրականությունը, մտածելակերպն ու կարծրատիպերը: Սա մի ֆիլմ է, որը հայկական ֆիլմարտադրության մեջ նոր որակներ է ներմուծում, որտեղ էժանագին հումորից մի աստիճան վեր ենք բարձրանում, որտեղ ծիծաղի յուրաքանչյուր փորթկումից հետո լրջանում ենք` հումորի տակ թաքնվածը տեսնելով: Ուրախալի է նաև, որ ֆիլմը ներկայացնում է ոչ միայն նրանց, ովքեր բոլորին հայտնի են հեռուստաշուներից ու հեռուստասերիալներից, այլև նրանց, ովքեր հիրավի արժանի են տաղանդավոր դերասանի կոչմանն ու գնահատանքին:

Տեղեկատվական քարոզչության տեսանկյունից ևս ֆիլմը կարելի է բարձր գնահատել, քանի որ առանց ատելության, առանց ավելորդ խոսքի պատմում է այն, ինչ մենք ապրել ենք, ինչ ապրում ենք ամեն օր: Մյուս կողմից սակայն, ակնհայտ է, որ մենք դեռևս չենք կարողանում խոսել Արցախի հիմնահարցի մասին առանց հուզականության, ու դեռևս չենք կարողանում ձերբազատվել բռնաբարվածի ու խոշտանգվածի հոգեբանությունից:

Որքան էլ դաժան ու սահմռկեցուցիչ է եղել մեր անցյալը, որքան էլ թարմ են կրած վերքերը, մեր ու ապագա սերունդը, կարծում եմ, իրավունք ունի ու պարտավոր է դաստիարակվել հաղթողի հոգեբանությամբ: Այն, որ հայոց նորագույն պատմության մեջ հիրավի հաղթանակ է գրանցվել, այն, որ հայը կարողացել է սեփական ուժերով արդարություն հաստատել, շատ ավելի կարևոր արժեքներ են, քան այն, որ հային գերեվարել, խոշտանգել ու բռնաբարել են:

Հենց այս տեսանկյունից ելնելով` շատ կուզենայի, որ ժամանակակից ֆիլմերում հաղթանակը քարոզվեր, որ սերունդները գիտակցեին` անկախ զինադադարի իրավիճակից, անկախ ադրբեջանական սպառնալիքներից, մեր հայրերն ու եղբայրները Արցախը ազատագրել ու իրենց կյանքը զոհել են մեզ հաղթանակ պարգևելու համար:

Եսիմ... Շատ կուզենայի, որ ֆիլմից հետո ներսս պատած թախիծը ոչ միայն վերաբերեր կրած դաժանությունները վերհիշելուն, այլև առիթ հանդիսանար գնալու, հաղթանակած պատմության էջերը նորից թերթելու, մերօրյա հերոսների մասին տեղեկատվություն փնտրելու, նրանց սխրանքը նորից գովաբանելու...

Հ.Գ. - Դժգոհությունս եմ հայտնում «Մոսկվա» կինոթատրոնին, քանի որ տեխնիկական խնդիրների պատճառով ֆիլմի դիտումն ընդհատվեց, ներկաները շուրջ 5 րոպե անցկացրեցին մթության մեջ, որից հետո ֆիլմի ցուցադրությունը չսկսվեց այնտեղից, որտեղ ընդհատվել էր... Ու ոչ մի ներողություն` կատարվածի համար:

Մանրապատում

Մնջախաղի թատրոն սովորաբար հատուկ տրամադրվածությամբ եմ գնում. գիտեմ, որ լավ ներկայացում եմ դիտելու: «Մանրապատումներ» խորագիրը կրող ներկայացումը հերթականն էր:

«Շախմատ» մանրապատումը ցույց տվեց, թե ինչպես երկու ինքնավստահ թագուհիների հումորիկ պայքարի արդյունքում «զինվորները» դարձան թագուհիներ: «Ճիչ» մանրապատումով դերասանուհին փորձել էր ներկայացնել, թե ինչպիսի հոգեբանական փուլերով է անցնում կնոջ կյանքը` ճիչը:

Միանշանակ տպավորիչ ու հուզական էր «Կաղապարում» մանրապատումը: Սա յուրաքանչյուր անձի «եսերի» պայքարի մի օրինակ էր, որն առանց խոսքի հասավ մեր «եսերին»` ոմանց արթնացրեց, ոմանց խեղդեց, ոմանց առանց գլուխ թողեց, ոմանց նորից կաղապարեց...  Այս մանրապատումը հիրավի բարձր գնահատանքի է արժանի:

 Նունե Սուքիասյանի «Սալոմեն», թերևս, մանրապատումներից ամենաթեթևը, ամենամաքուրն ու ամենասլացիկն էր: Մանրապատումը բեմ մտավ սպիտակով ու սպիտակով էլ գնաց բեմից:

Ամենամեծ ակնկալիքներս, սակայն, «Աթոռի ոգին» մանրապատումից էր` միանշանակ պայմանավորված դերասան Յուրի Կոստանյանով: Նրա մանսակցությամբ առաջին ներկայացումը, որ դիտել եմ «Շերանիկ»-ն էր, որտեղ Կոստանյան-դերասանի տաղանդը փայլում է ամբողջ ուժով: Սակայն մյուս ներկայացումներում նրա խաղացած դերերը երբեք ու երբեք չեն խամրեցրել այն տպավորությունն ու ապրումները, որ ունեցել եմ «Շերանիկի» ժամանակ, ավելին` յուրաքանչյուր դեր եկել ու լրացրել է նախորդին: Այն, որ «Աթոռի ոգին» իմպրովիզացիայի ժանրում էր, սպասելիքներիս չափը չէր նվազեցնում, քանի որ այս ժանրում էլ հիանալի` «Շրջանակից դուրս» ներկայացման մասնակիցը լինելու առիթ եմ ունեցել:

Հիմա դժվարանում եմ քննադատության խոսքեր գրել` վախենալով, որ դրանք կլինեն սուբյեկտիվ ու վերապահումներով` դարձյալ պայմանավորված Կոստանյան-դերասանով, սակայն չգրել ևս չեմ կարող: Չեմ կարող ասել, թե Յուրի Կոստանյանն ու դերասանուհի Նաիրա Եդիգարյանն իրենց առաջ ինչ խնդիր էին դրել և արդյո՞ք հաջողվեց այդ խնդիրը հասցնել հանդիսատեսին, սակայն կարող եմ ասել, որ սպասելիքներս հօդս ցնդեցին այն պահից, երբ դերասանուհին` Աթոռի ոգին, սկսեց հանդես գալ իր նախորդ դերերին բնորոշ ձայնարկություններով:

Ովքեր դիտել են «Դևը» ներկայացումը միանգամից կհասկանան ինձ: Այստեղ Նաիրա Եդիգարյանն իր «ափսեում» է` խաղալով անտարբեր ամուսնու չբավարարված կնոջ կերպարը: Միևնույն ժամանակ, ովքեր դիտել են նույն ներկայացումը` Եդիգարյանից առաջ, կարող են փաստել, որ նրա մուտքով ներկայացումը փոխել է շեշտադրումները, իսկ չբավարարված կնոջ կերպարի արտահայտումն ավելի վառ գույներ է ստացել:

Հենց այս էներգիան է, որ հաղորդեց «Աթոռի ոգին»: Մանրապատման ընթացքում թվում էր` ուր որ է կփոխվի խաղը, կդառնա երկու դերասանների երկխոսություն, ներդաշնակություն կպարուրի աթոռին, սակայն այդպես էլ Յուրի Կոստանյանի ու Նաիրա Եդիգարյանի կապը նոր փուլ չթևակոխեց, և տպավորություն ստեղծվեց, որ հերոսը իրեն կորցրած` ներկայացման եզրափակումը տեսավ աթոռը շալակելն ու բեմից հանելը միայն:

Գուցե կոպիտ լինեմ, բայց եթե ներկայացումը դիտեի մի այնպիսի ժամանակաշրջանում, որտեղ հանդիսատեսն իրապես կարող էր իր գնահատականը տալ դահլիճում, որտեղ հանդիսատեսն իրապես պատրաստ էր գնահատական տալու, ապա ես էլ իմ ձեռնոցը կնետեի` հիասթափությունս ու դժգոհությունս արտահայտելու համար: Նույնիսկ մի պահ մտքովս անցավ մասնակիցը դառնալ իմպրովիզացիայի. բարձրանալ բեմ ու գետնին նետված փոքր կտորով փակել դերասանուհու բերանը` այնտեղից ոչ մի ձայն չլսելու, նրա ոգին անխոս դարձնելու համար:

Ինչ վերաբերում է վերապահմանս, ապա վստահ եմ, որ եթե նույն մանրապատումը ներկայացնելու համար Կոստանյանն այլ խաղընկեր ընտրեր, միանգամայն այլ պատկեր էր ստացվելու: Ցավում եմ, սակայն, որ ընտրված լուծումով տաղանդավոր դերասանը խամրեցրեց իրեն:

Լինում է, չի լինում, ի՞նչ է լինում...

«Ես արդեն մեծերի գործեր եմ անում» թոթով լեզվով բացատրում է Նանեն ու պատմում, որ օգնել է Նանային սուրճ պատրաստել. «Ջուրը լցնում եմ, հետո կոֆեն եմ լցնում, հետո շաքարավազ, ու խառնում եմ, որ չուռի-չթափի»:

Սրանք դեռ ի՞նչ են. Նանեն գորգ է լվանում, ավելին` կարգադրում հորաքրոջը, որ իրեն չուղորդի` ջրի հոսանքն ինչ ուղղությամբ ու ոնց պահի, վերմակ է կարում հորեղբոր համար, տորթ է թխում ու ի լուր աշխարհի հայտարարում, որ մեծանա ոչ թե բժիշկ, այլ սեղան գցող է դառնալու :)

Փոքրիկ հրաշքին հետևելը հրաշքների ականատես լինել է նշանակում: Նանեի հետ միասին նոր աչքերով ես նայում անգիր արած մուլտֆիլմերը` ուշադրույթուն դարձնելով մանրուքներին, որ միայն ինքը կարող է նկատել. «Իսկ պինգվինների մաման ու՞ր է», «Սրանք չար մարդիկ են, գողություն են անում», «Ես էլ եմ ջուր եռացնում, որ գայլի տուտուզը վառեմ»... Սինխրոն թարգմանություն անելիս էլ չես կարող բաց թողնել հնչած և ոչ մի բառ. «Բա հետո ի՞նչ ասեց Լոլո»:

Անսահման երևակայության շնորհիվ նա քեզ կվերապատմի լսած բոլոր հեքիաթները. «Հարսիկ տվի, տատա առա, տատա տվի, պապա առա, պապա տվի, մամա առա, մամա տվի, Նանե առա, Նանեին պահեցի ինձ»: Կտիպի, որ լարես երևակայությունդ, ու չլսված հեքիաթներ պատմես չար գայլի, աղվեսի ու նապաստակի, արջի քոթոթի ու աքլորի, մեծ խնձորի ծառի ու առյուծի, գանգուռ կարմիր մազեր ունեցող գառնուկի մասին: Ու թե հանկարծ որոշես խորամանկություն անել` հեքիաթդ համեմել մեկ այլի բովանդակությամբ, անմիջապես կընդհատի ու կհրամայի. «Լինումա, չի լինում մի խելոք Մանե ու չարաճճի Նանե է լինում: Հետո՞ Լոլո...»:

Երեկոյան լուռությամբ կհարգի մեծերի խոսակցությունները` մտքից մի վայրկյան իսկ չհանելով չար գայլին, երեք խոզուկներին, իր երևակայական ընկերուհիներ Մանեին ու Մարիին, չի մոռանա կերակրել իր աղջկան` տիկնիկ Սոնային: Հետո կգա, կնստի գիրկդ, մանր մատներով ու միայն իրեն հատուկ ուշադրությամբ զգուշորեն կառանձնացնի արևածաղկի` ճաք ունեցող սերմերը` կեղևը հեշտությամբ առանձնացնելու համար: Միևնույն ժամանակ իրեն հասանելիք մաքրած արևածաղկի սերմերի քանակով կորոշի սիրուդ չափը` «Պապա տես, Լոլոն ինչքաան շատա մաքրել»:

Ինքն իր հետ լուռ խաղացող, ավելորդ հոգսեր չպատճառող այս փոքրիկ հրեշտակը, մեկ-մեկ կստիպի իր հետ գժանալ, «սամալյոտ» անել, կառուսելի պես օդում պտտվել, գզել ու գզվռտվել: Կստիպի, որ իր հետ խանութ գնաս, ճաշ եփես, քարից տուն սարքես, վագրին քարերով խփես, փուչիկներ փայթացնես, հիվանդ ձևանաս, բժիշկ կանչես, առանց դժգոհելու դեղեր ընդունես, պարես, եթե հարկ կա, երգես, սիրուն շորեր հագնես, որ իր հետ քեզ պարահանդես տանի:

Հետո ամեն ինչ կանի, որ երկար իր հետ խաղաս, որ չգնաս, բայց առանց կամակորությամբ հրաժեշտ կտա, եթե համոզվի, որ անհետաձգելի գործեր ունես, կամ գնալու ես` քնես, հանգստանաս: Այդժամ միայն թույլ կտա, որ թուշիկը պաչես, ու չի մոռանա պայմանավորվել` «Վաղն էլ ես չէ՞ գալու: Ուշ ես չէ՞ գնալու»...

Լուռ քաղաքը

Մերկ սարերի արանքից ճանապարհը տանում է ուղիղ եղևնազարդ Ջերմուկ: Ընդառաջող  քաղաքը, որը թաքնված է բարձրադիր լեռների արանքում, չի խաթարում ողջ ճանապարհին քեզ ուղեկցող անդորրը: Համընդհանուր լռությունն էլ նպաստում է, որ միանգամից կտրվես առօրյա տեմպից, աշխարհիկ հոգսերից, ու սառն ու սուր օդի հետ ներսդ լցնես լիարժեք խաղաղությամբ:

Քաղաքին ծանոթանալու ընթացքում հայացքդ որքան էլ լարես` բնիկների փողոցներում դժվար հանդիպես (հատկապես ցուրտ օրերին): Երբեմն նույնիսկ մտածում ես, թե սա մի վայր է, որտեղ մարդիկ գալիս են ամեն ինչից կտրվելու, հանգստանալու ու հանքային ջրի բուժիչ հատկություններից օգտվելու համար միայն:

Ջերմուկն իր տեսարժան վայրերով չի զարմացնի, բայց կստիպի որ երկար կանգնես ջրվեժի առաջ ու լուռ հիանաս բնության հրաշքով: Այն քեզ չի  զբաղեցնի, փոխարենը հանգիստ կքնես, կզբոսնես մաքուր փողոցներով, կլսես միայն շինարարությանն ուղեկցող ձայներ, տաք ջրի տակ մատներդ կցողես, կհյուրասիրվես քեզ համար ցանկալի ջերմությամբ ջրով, կքայես լճի երկայնքով ու տուն կվերադառնաս: Ուզում ես` պառկիր, ուզում ես` կարդա, ուզում ես` օնլայն հետևիր քաղաքի տեմպով ապրող ընկերներիդ, ուզում ես` լուռ նստիր մի ծառի տակ ու երազիր, չես ուզում` նպատակներդ դասակարգիր, խորհիր անցած-գնացածի մասին կամ ժպտա գալիքի սպասումներով... այստեղ ոչինչ քեզ չի խանագարի:

Միմյանց հաջորդող օրերի նույնօրինակ գրաֆիկը, սակայն, զարմանալիորեն չի ձանձրացնում: Սովորականից ավել ազատ ժամանակ ունենալն ու դրա միանձնյա տնօրինումն էլ նպաստում է, որ մտքերդ մաղես, ներս նայես, մտածես ինքդ քո մասին, գնահատես այն, ինչ ունես, նորից արժևորես այն` հանուն ինչի ապրում ես: 

Պարզության հետ միասին Ջերմուկն իր գաղտնիքն ունի. սա այն վայրերից է, ուր վերգտնում ես բնության հետ ներդաշնակ քայլելու բանաձևը...

Բարի գալուստ Հայաստան

«Նկարել չի կարելի». ասաց Երևանի օդանավակայանի անձնագրերի ստուգման բաժնի աշխատակցուհիներից մեկը, երբ ես նկարում էի այս նկարը:

«Դե ուրեմն ուղղեք գրությունը, որովհետև հայերենում «խնդրվում» է բառ չկա»,- հակադարձեցի ես: Աշխատակցուհին սկզբում զարմացած հարցրեց` «իսկ ո՞վ ուղղի», ու երբ լսեց իմ` «ով փակցրել է, թող նա էլ ուղղի», պատասխանը, չգիտես ինչու՞ վրդովվեց. «Ինչի՞ հեևից եք ընկել...»:

Ցավոք իմ հերթն էր արդեն, իսկ ինձանից հետո մետրեր ձգվող շարքում հարյուրավոր` «հայերնիքին կարոտից» երևի, այլ ոչ թե անվերջ սպասումից «տոչորվող» ուղևորներ արդեն բավականին երկար ժամանակ էին սպասում, որ ես հետաքրքրվեի, թե այդ ինչի՞ հետևից կարելի է ընկնել, եթե քեզ Հայաստան դիմավորող, արտերկրացուն Հայաստանն առաջինը ներկայացնող վահանակի վրա միայն ժառգոնում օգտագործվող բառ է հայտնվել: Ա'յ, կներեք, ախր արտերկրացին հայերեն չի հասկանում, իսկ մենք... դե մենք էլ չպետք է նման մանր-մունր բաների հետևից ընկնենք...

Անշուշտ չի կարելի ընկնել օդանավակայանում սխալ գրված բառի ետևից, երբ մենք նույնիսկ հերթ պահել ու հերթում դիմացինին հարգել չգիտենք, երբ մեզ առաջ գցելու համար պատրաստ ենք երկու մետրանոց բոյներս ծռել հասցնել 50 սմ-ի, որ անցնենք արգելապատնեշի տակից: Չի կարելի ընկնել սխալ հայերեն բառի հետևից, երբ, ասենք, կարելի է, բառիս բուն իմաստով, հարձակվել մեզ համար լրիվ անհասկանալի լեզվով գրված, բայց ամենակարևորը անվճար տրամադրվող ավտրիական կամ գերմանական թերթի հետևից, երբ կարելի է անկուշտի նման «դյութի ֆրի»-ի խանութներում առևտուր անել, պետքական ու անպետք իրը վերցնել-դնել, ու այնպիսի իրարանցում ստեղծել, որ ցանկացած այլազգի ներկայացուցիչ տեսնի ու հասկանա, թե մենք ի~նչ «տաքարյուն» ժողովուրդ ենք...

Չի կարելի, որովհետև դեռ օտար երկրում մեկնելուն սպասելիս, արդեն ծանոթանում ես բոլորի մտավոր ու հոգևոր կարողությունների հետ, լսում բոլորի կյանքի պատմությունները, արտերկրի «արտասովոր` միայն իրենց հետ տեղի ունեցած արկածներն» ու Հայաստանում իրենց սպասող դառը կյանքի նկարագրությունը... ու հիշում ես, որ ախր վերադառնում ես մի երկիր, որտեղ հանրապետական ընտրություններն անցնում են 5-10 հազար դրամանոցների հետևից ընկած ընտրողների քվեարկության շնորհիվ, որտեղ կարելի է քանդել-հողին հավասարեցնել պատմական կամ պատմամշակութային արժեք ներկայացնող ցանկացած շենք, որտեղ պետության կողմից պահպանվող պատմամշակութային արժեք ունեցող շենքերի ցանկից մատի մի շարժումով կարելի է հանել ցանկալին, իսկ լավագույն դեպքում, այն էլ՝ եթե շենքը լավ տեղում է գտնվում, կարելի է այդ շենքն այնպես ձևախեղել, որ ոչ պատմականը մնա, ոչ էլ արժեքը: Հետո նորից հիշում ես, թե ինչպես ձմռան ցրտին գիշերներն այգու համար պայքարող երիտասարդին կարող են դնգստել, հետո նախընտրական փիառի համար ասել` «սիրուն չի, քանդեք», հիշում ես, թե ինչպես դնգստողը մի օր կանկեղծանա ու կասի, որ ինքը իր հոգու խորքում թաքուն բնապահպան է (ախր նրա հոգին այնքան խորն է, որ անտեսանելի են նման արժեքները), իսկ հետո էլ կհասկանա, թե ինչու է սիրում մետրոյով երթևեկել ու հոգու նույն խորքերից եկող ջերությամբ էլ հատ-հատ կհիշի բոլոր նրանց, ում ամիսներ առաջ դնգստում էր... Կհիշես, որ կարևորը նոր շենքեր կառուցելն է` այս ու այն այգու հաշվին, ոչ թե այդ այգին բարեկարգելը: Հա, ու էդ ժամանակ կհիշես, որ ոստիկանական համակարգում բարեփոխումների արդյունքում միայն համազգեստները կարող են փոխվել, ու դրանից ոչ մեկ չի դառնա ավելի օրինապահ, էլ չեմ ասում` դրանով երբեք օրենքը չի սկսի գերակայել ցանկացած շահին ու ցանկացած չափի կաշառքին: Կհիշես, որ քրտնաջան աշխատանքով հազիվ-հազիվ մի բանի ես հասել, հազիվ-հազիվ պահում ես գոյությունդ` արժանապատիվ կերպով, երբ կողքդ կան աջ ու ձախ գումարներ ցփնող մարդիկ, ովքեր ի լուր աշխարհի կարող են հայտարարել, որ գործազուրկ են, կնոջ հաշվին ապրող: Ավելին` մինչ կպլանավորես ավելացնել ընտանիքիդ անդամների թիվը ու այդ նպատակով փոքրիկ խնայություններ կանես, կպարզվի, որ միայն 4-5-երորդ երեխա ունենալուց հետո է, որ պետության տրամադրվելիք նպաստը «շոշափելի» է  հնչում, ու դեռ դրան հավակնում են սեփական կնոջ բիզնեսի հաշվին պատմամշակութային շենքը այլանդակողները...

Կհիշես, որ քո երազած երկրի մասին երազում են նաև երկրի տերը, ու ոչ միայն երազում են, այլև կառավարական ծրագրեր են գրում այդ երազանքները թվարկելով: Կհիշես, որ երազող երկրիդ սահմանին մի օր կանգնելու է որդիդ, ու եթե, Աստված մի արասցե, մի օր նա էլ դառնա ադրբեջանական դիվերսիոն հարձակման զոհ, այդ մասին միայն դու կհիշես, որովհետև երազանքների մեջ ապրող պետությունդ կլռի, որ միջազգային ուժերը նրան թբիրից չհանեն, իսկ Ադրբեջանը միջազգային ուժգնությամբ հերթական երազը կպատմի սեփական զոհերի ու Հայաստանի «ագրեսորության» մասին...

Կհիշես ու կմտածես` մի սխալ բառի հետևից ընկնելով ուր հասա, մինչդեռ կգտնվի մեկը, ով անտեսելով տրամաբանական կապը, վրդովված կսաստի` «Ինչի՞ հետևից ես ընկել»... Ու քեզ ոչինչ չի մնա անելու, բացի նյարդերիցդ ու վիրավորանքից դողացող ոտքերով տուն հասնելն ու թաքուն, շատ թաքուն քո սեփական երկրի, քո սեփական ժողովրդի համար լացելը...